The potter walks backwards around the clay instead of turning it. That single fact separates Bau Truc in southern Khanh Hoa from every other pottery village in Vietnam: there is no wheel, no mould and no kiln in the usual sense. The Cham women who make it shape each piece by circling it on foot, then fire the finished work in an open bonfire in the yard. UNESCO listed the craft as needing urgent safeguarding, and the village sits inland from the vineyards. So what are you looking at?
The clay is mixed with fine sand from the same river, which is what stops the pieces cracking in an open fire.
How it is made
A lump of clay sits on a fixed stand. The potter shapes it with wet hands while walking around the stand, backwards, as many times as the piece needs.
There is no turning wheel anywhere in the process. Every other major pottery tradition in Vietnam uses one, which is why this method is treated as the defining feature rather than a curiosity.
Decoration is done with simple tools, shells and fingertips, and the patterns are pressed rather than painted.
The village is one of the oldest continuously working pottery settlements in Southeast Asia, and the clay comes from a riverbank a short distance away.
The firing
Pieces are dried, stacked in the open yard, covered with straw and wood, and burned. There is no enclosed kiln and no glaze at any stage.
Firing temperature varies across the pile, which is what produces the mottled red, brown and black surfaces. No two pieces come out the same and that is not controllable.
The unglazed body stays porous, which is why the traditional forms are water jars and cooking pots rather than tableware.
Pieces made for visitors are smaller and more decorative than the traditional water jars, which are still made for local use.
Why it is at risk
The craft is on the UNESCO list of intangible heritage in need of urgent safeguarding, which is a different and more serious category than the representative list.
The reasons are the usual ones: few young people entering the trade, cheap industrial competition and a shrinking domestic use for porous clay pots .
Not the other pottery villages
Vietnam has several well-known pottery towns in the north and south, all of which use a wheel and an enclosed kiln, and most of which glaze.
Photographs of a potter at a wheel are not this place. If there is a wheel in the picture, it is one of the others.
Workshops will demonstrate the walking method for visitors and it takes minutes to watch. Seeing it explains the price better than any label.
Buying it
Buy in the village from the household that made the piece. Prices are low relative to the labour and bargaining hard here is not the right instinct.
It is fragile and unglazed. Wrap it properly, expect it to be heavy, and accept that a large piece is not realistic hand luggage.
How it fits the province
The village sits close to the Cham temple and the weaving village, and the three belong to the same community — see Po Klong Garai and My Nghiep weaving. Do all three in a morning. For lighter things to carry, see grapes, apples and grape syrup. Era Tourist buys from a working household rather than the village showroom.
Người thợ đi giật lùi quanh khối đất thay vì xoay nó. Riêng dữ kiện đó tách Bàu Trúc ở nam Khánh Hòa khỏi mọi làng gốm khác ở Việt Nam: không bàn xoay, không khuôn và không lò theo nghĩa thông thường. Những người phụ nữ Chăm làm ra nó tạo hình từng món bằng cách đi vòng quanh nó, rồi nung thành phẩm trong đống lửa lộ thiên ngoài sân. UNESCO đã ghi danh nghề này vào diện cần bảo vệ khẩn cấp, và ngôi làng nằm phía trong so với vườn nho. Vậy bạn đang nhìn cái gì?
Đất sét được trộn với cát mịn lấy từ chính con sông ấy, và đó là thứ giữ cho sản phẩm không nứt khi nung lửa lộ thiên.
Làm thế nào
Một khối đất đặt trên bệ cố định. Người thợ tạo hình bằng tay ướt trong lúc đi vòng quanh cái bệ, đi giật lùi, đi bao nhiêu vòng tùy món đồ cần.
Không có bàn xoay nào trong toàn bộ quy trình. Mọi truyền thống gốm lớn khác ở Việt Nam đều dùng bàn xoay, và đó là lý do cách làm này được xem là đặc điểm định danh chứ không phải một chuyện lạ.
Trang trí làm bằng dụng cụ đơn giản, vỏ sò và đầu ngón tay, và hoa văn được ấn vào chứ không vẽ lên.
Làng thuộc hàng những khu dân cư làm gốm liên tục lâu đời nhất Đông Nam Á, và đất sét lấy từ một bờ sông cách đó không xa.
Khâu nung
Sản phẩm được phơi khô, xếp chồng ngoài sân, phủ rơm và củi, rồi đốt. Không có lò kín và không có men ở bất kỳ công đoạn nào.
Nhiệt độ nung chênh nhau khắp đống lửa, và đó là thứ tạo ra những mảng đỏ, nâu và đen loang trên bề mặt. Không món nào ra giống món nào và điều đó không kiểm soát được.
Xương gốm không men nên vẫn xốp, và đó là lý do các dáng truyền thống là chum đựng nước và nồi nấu chứ không phải bát đĩa.
Đồ làm cho khách thì nhỏ và mang tính trang trí hơn những chiếc chum đựng nước truyền thống, vốn đến nay vẫn được làm để dùng trong vùng.
Vì sao nghề đang lâm nguy
Nghề nằm trong danh sách di sản phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của UNESCO, một hạng mục khác và nghiêm trọng hơn danh sách đại diện.
Lý do thì vẫn là những lý do quen thuộc: ít người trẻ vào nghề, hàng công nghiệp giá rẻ cạnh tranh, và nhu cầu dùng nồi đất xốp trong nước thì thu hẹp lại
Không phải mấy làng gốm kia
Việt Nam có vài làng gốm nổi tiếng ở phía bắc và phía nam, tất cả đều dùng bàn xoay và lò kín, và phần lớn thì tráng men.
Ảnh chụp người thợ ngồi bên bàn xoay không phải nơi này. Nếu trong ảnh có bàn xoay thì đó là một làng khác.
Các hộ sẵn sàng trình diễn lối đi giật lùi cho khách xem và chỉ mất vài phút. Nhìn thấy nó giải thích cái giá rõ hơn mọi cái nhãn.
Mua thế nào
Hãy mua trong làng, từ chính hộ đã làm ra món đồ. Giá thấp so với công sức bỏ ra và mặc cả gắt ở đây không phải phản xạ đúng.
Đồ dễ vỡ và không men. Hãy bọc cho kỹ, lường trước là nó nặng, và chấp nhận rằng một món lớn thì không thực tế cho hành lý xách tay.
Chỗ của nó trong tỉnh
Làng nằm gần ngôi đền Chăm và làng dệt, và cả ba thuộc về cùng một cộng đồng — xem Po Klong Garai và dệt Mỹ Nghiệp. Hãy đi cả ba trong một buổi sáng. Muốn thứ nhẹ hơn để mang về thì xem nho, táo và mật nho. Era Tourist mua từ một hộ đang làm nghề chứ không mua ở gian trưng bày của làng.