Ten graves lie together on the hillside, and the youngest of the women buried there was seventeen. On the afternoon of 24 July 1968, a bomb struck the shelter where a squad of road-clearing volunteers had taken cover at Dong Loc Junction, and none of them survived. The memorial in Can Loc district is the most visited place in Ha Tinh, and it is a place of mourning before it is anything else. The coast and the province's other sites can wait — see Ha Tinh Market for practical stops afterwards.
Bombing here was sustained rather than occasional. The ground around the junction was cratered so heavily that the preserved section still shows the pattern decades later.
Why this junction
The road here was a bottleneck on the supply route south, funnelling traffic through a narrow point in the hills that could not be bypassed. That geography made it a target, and keeping the road open was a continuous job rather than an occasional emergency.
The volunteers stationed here filled bomb craters and cleared unexploded ordnance so that convoys could pass at night. It was steady, exhausting and extremely dangerous work carried out for years.
Volunteer companies along this route were made up largely of young women, and that was true across the whole supply corridor rather than only here. Understanding that changes how the memorial reads.
The ten
The squad was made up entirely of young women, most in their late teens and early twenties. They were filling craters when the aircraft came and took shelter in a dugout that a bomb struck directly.
Their names and ages are recorded at the graves, which lie in a row on the slope. Reading the ages is the part that stays with people.
Their belongings are displayed in the exhibition house: a comb, a diary, a letter home. These ordinary objects do more work than any of the statuary on the site.
The site today
The complex includes the graves, a memorial tower, an exhibition house and preserved ground showing the cratered landscape as it was.
Allow at least an hour and a half. Groups arrive throughout the day and the atmosphere at the graves is quiet even when the car park is full .
School groups come throughout the year and the anniversary in late July draws the largest gathering. If you want quiet, avoid both.
How to visit
Dress modestly and speak quietly. Incense is available at the graves and Vietnamese visitors normally offer it before going anywhere else on the site.
Do not photograph other visitors, and be particularly careful around families and veterans. Many people here have a direct connection to what is being remembered.
A bell is rung at the site and the sound carries across the whole complex. Most visitors stop moving when it starts, and that is the appropriate response.
A note for travellers who have been to Nghe An
This is not the same place as the memorial in the neighbouring province, though the two are frequently confused. Both commemorate young female volunteers killed clearing roads in 1968, and photographs of one are routinely captioned as the other.
They are separate sites, in separate provinces, commemorating separate people. Both deserve to be named correctly.
Where it fits in a Ha Tinh route
Dong Loc sits inland in Can Loc, on the same side of the province as Huong Tich Pagoda and within reach of the poet's memorial at Tien Dien. Many itineraries combine it with the woodblock village at Truong Luu, which is close by. Era Tourist schedules this stop in the morning with the following hours left open, because people rarely want a busy afternoon afterwards.
Mười ngôi mộ nằm cạnh nhau trên sườn đồi, và người trẻ nhất trong số các chị nằm đó mười bảy tuổi. Chiều ngày 24 tháng 7 năm 1968, một quả bom trúng căn hầm nơi tiểu đội thanh niên xung phong đang trú ẩn tại Ngã ba Đồng Lộc, và không ai sống sót. Khu di tích ở huyện Can Lộc là nơi đông khách nhất Hà Tĩnh, và nó là chốn để tưởng niệm trước khi là bất cứ thứ gì khác. Biển và các điểm khác của tỉnh có thể chờ — xem chợ Hà Tĩnh cho các điểm dừng thực tế sau đó.
Bom ở đây dội liên tục chứ không phải thỉnh thoảng. Mặt đất quanh ngã ba bị cày nát tới mức phần hiện trường giữ lại đến nay vẫn còn nguyên dấu vết ấy sau mấy chục năm.
Vì sao lại là ngã ba này
Con đường ở đây là nút thắt trên tuyến chi viện vào Nam, dồn toàn bộ xe cộ qua một điểm hẹp giữa các quả đồi mà không thể vòng tránh. Chính địa thế ấy biến nơi này thành mục tiêu, và giữ cho đường thông là công việc liên tục chứ không phải một tình huống thỉnh thoảng.
Lực lượng đóng ở đây san lấp hố bom và phá bom chưa nổ để các đoàn xe qua được trong đêm. Đó là công việc đều đặn, kiệt sức và cực kỳ nguy hiểm, kéo dài nhiều năm.
Các đại đội thanh niên xung phong dọc tuyến này phần đông là nữ, và điều đó đúng trên cả hành lang chi viện chứ không riêng nơi đây. Hiểu được điều ấy thì khu di tích hiện ra khác hẳn.
Mười người
Tiểu đội toàn là nữ, phần lớn ở tuổi mười tám đôi mươi. Các chị đang san lấp hố bom thì máy bay tới, và rút vào một căn hầm bị bom đánh trúng trực diện.
Tên và tuổi các chị được ghi tại khu mộ, mười ngôi nằm thành hàng trên sườn dốc. Phần đọng lại lâu nhất trong lòng người đến thăm là những con số tuổi.
Di vật của các chị được trưng bày trong nhà truyền thống: chiếc lược, cuốn nhật ký, lá thư gửi về nhà. Những vật thường ngày ấy nói được nhiều hơn mọi cụm tượng trong khu di tích.
Khu di tích hôm nay
Quần thể gồm khu mộ, tháp chuông tưởng niệm, nhà trưng bày và phần hiện trường được giữ lại cho thấy vùng đất chi chít hố bom năm xưa.
Hãy dành ít nhất một tiếng rưỡi. Các đoàn tới suốt ngày, nhưng không khí ở khu mộ vẫn lặng ngay cả khi bãi xe đã kín
Các đoàn học sinh về quanh năm, còn dịp giỗ cuối tháng bảy là lúc đông nhất. Muốn yên tĩnh thì nên tránh cả hai.
Đến thăm thế nào
Hãy ăn mặc kín đáo và nói khẽ. Tại khu mộ có hương, và khách Việt thường dâng hương ở đó trước khi đi bất cứ đâu khác trong khu di tích.
Đừng chụp ảnh những người đến thăm khác, và đặc biệt cẩn trọng với các gia đình và cựu chiến binh. Nhiều người ở đây có liên hệ trực tiếp với điều đang được tưởng nhớ.
Trong khu di tích có tiếng chuông thỉnh lên và âm thanh vọng khắp quần thể. Phần lớn khách dừng bước khi chuông bắt đầu, và đó là phản ứng đúng mực.
Một lưu ý cho ai đã đi Nghệ An
Đây không phải cùng một nơi với khu tưởng niệm ở tỉnh bên cạnh, dù hai nơi thường xuyên bị nhầm lẫn. Cả hai đều tưởng niệm những nữ thanh niên xung phong hy sinh khi thông đường năm 1968, và ảnh của nơi này vẫn thường bị chú thích thành nơi kia.
Đó là hai khu di tích riêng, ở hai tỉnh riêng, tưởng niệm những con người riêng. Cả hai đều xứng đáng được gọi đúng tên.
Chỗ của nó trong lộ trình Hà Tĩnh
Đồng Lộc nằm sâu trong đất liền thuộc Can Lộc, cùng phía tỉnh với chùa Hương Tích và trong tầm ghé của khu lưu niệm thi hào ở Tiên Điền. Nhiều lịch trình ghép nó với làng mộc bản Trường Lưu ở gần đó. Era Tourist xếp điểm dừng này vào buổi sáng và để trống những giờ sau, vì sau nơi này người ta hiếm khi muốn một buổi chiều bận rộn.