It looks worse than it tastes. Cam bu has a rough, thick, uneven skin that would fail any supermarket grading, and inside it is deep orange, aromatic and balanced between sweet and sharp. It ripens in the upland district of Huong Son in Ha Tinh right at the turn of the lunar year, which is precisely why it became a Tet gift. So what should you know?
Trees are grown in mixed hill gardens rather than in blocks, so an orchard here looks like a garden rather than a plantation.
What it is
Cam bu is a local variety rather than a commercial cultivar, grown in hill gardens in the west of the province.
It is distinct from the two better-known oranges of the neighbouring province, and the three are not interchangeable. Sellers sometimes use the names loosely.
The rough skin is a varietal trait rather than a defect, and growers say the ugliest-looking fruit is often the best inside.
How to recognise it
Rough pitted skin, a slightly flattened shape, and a colour closer to red-orange than yellow. Heavy for its size, with a strong scent when the skin is scratched.
The flesh is deep coloured and the juice is sharper than a table orange. If it tastes like plain sweetness, it is something else.
It is eaten fresh, pressed for juice, and used in traditional preparations, and every household in the district has its own preference.
Ask for a segment before committing to a quantity. Sellers expect it, and the taste settles the question faster than any description can.
The season
It ripens in the cold months and peaks around the lunar new year, which is when demand and prices are highest.
Outside that window it is simply not available locally, and anything sold under the name in summer comes from somewhere else .
Prices climb steeply in the fortnight before Tet, when the whole province is buying at once. Buying a little earlier is noticeably cheaper.
Buying it
Orchards in the upland district sell direct in season, which is cheaper and more certain than buying from a general stall.
Ask which commune the fruit came from. A specific answer is worth more than a gift box, and the boxes are where substitution happens.
It is often given as a New Year gift in boxes, and the boxes are where substitution happens most easily. Loose fruit from a named orchard is safer.
Carrying it home
Whole fruit keeps for a couple of weeks in a cool place and travels reasonably well if it is not crushed.
Do not pack it in soft luggage. Check the import rules for your destination before taking fresh produce across a border.
Yields swing with the weather here as they do everywhere in the province, so a good year and a bad year look very different at the roadside.
Where it fits
The growing district is the same one that keeps the deer and honours the physician — see the Hai Thuong Lan Ong memorial and Huong Son deer antler velvet — so one drive west covers all three. The other fruit worth planning around ripens at the opposite end of the year: see Phuc Trach pomelo. For everything in one place, see Ha Tinh Market. Era Tourist only schedules orchard visits when the fruit is on the tree.
Trông tệ hơn vị của nó. Cam bù có lớp vỏ sần, dày, gồ ghề, trượt mọi tiêu chuẩn phân loại siêu thị, còn bên trong thì cam đậm, thơm và cân bằng giữa ngọt với chua. Nó chín ở huyện miền núi Hương Sơn thuộc Hà Tĩnh đúng vào lúc giao năm âm lịch, và chính vì thế nó thành quà Tết. Vậy cần biết gì?
Cây trồng xen trong vườn đồi chứ không thành lô, nên một vườn cam ở đây trông như một khu vườn chứ không như đồn điền.
Đó là giống gì
Cam bù là giống bản địa chứ không phải giống thương phẩm, trồng trên vườn đồi phía tây tỉnh.
Nó khác hẳn hai giống cam nổi tiếng hơn của tỉnh bên cạnh, và ba loại không thể thay cho nhau. Người bán đôi khi dùng tên khá tùy tiện.
Vỏ sần là đặc tính của giống chứ không phải khuyết tật, và nhà vườn bảo trái nhìn xấu nhất thường lại ngon nhất bên trong.
Nhận ra bằng cách nào
Vỏ sần rỗ, dáng hơi dẹt, và màu ngả cam đỏ chứ không vàng. Cầm nặng tay so với cỡ, cào vỏ là dậy mùi rất mạnh.
Tép cam màu đậm và nước chua hơn cam tráng miệng thông thường. Nếu chỉ thấy ngọt trơn thì đó là thứ khác.
Cam ăn tươi, vắt nước, và dùng trong các bài thuốc dân gian, và nhà nào trong huyện cũng có cách dùng riêng.
Hãy xin nếm một múi trước khi mua nhiều. Người bán vẫn quen chuyện đó, và nếm một miếng giải quyết câu hỏi nhanh hơn mọi lời mô tả.
Mùa vụ
Cam chín vào các tháng lạnh và rộ quanh Tết Nguyên đán, cũng là lúc nhu cầu và giá cao nhất.
Ngoài khoảng đó thì tại chỗ đơn giản là không có, và thứ bán dưới cái tên ấy giữa mùa hè là hàng từ nơi khác về
Giá leo dốc trong nửa tháng trước Tết, khi cả tỉnh cùng mua một lúc. Mua sớm hơn chút là rẻ hơn thấy rõ.
Mua thế nào
Các nhà vườn ở huyện miền núi bán trực tiếp đúng mùa, vừa rẻ hơn vừa chắc chắn hơn mua ở quầy tổng hợp.
Hãy hỏi trái lấy từ xã nào. Một câu trả lời cụ thể đáng giá hơn một cái hộp quà, mà cái hộp lại chính là chỗ việc tráo hàng diễn ra.
Cam hay được biếu Tết trong hộp, và chính cái hộp là chỗ việc tráo hàng diễn ra dễ nhất. Mua trái rời từ một nhà vườn có tên thì an toàn hơn.
Mang về nhà
Trái nguyên để nơi mát được vài tuần và đi đường khá ổn nếu không bị đè bẹp.
Đừng xếp vào hành lý mềm. Hãy kiểm tra quy định nhập cảnh của nơi bạn đến trước khi mang nông sản tươi qua biên giới.
Sản lượng ở đây trồi sụt theo thời tiết như mọi nơi khác trong tỉnh, nên một năm được mùa và một năm mất mùa thì cảnh bán ven đường khác hẳn nhau.
Chỗ của nó trong lộ trình
Huyện trồng cam cũng chính là huyện nuôi hươu và thờ vị danh y — xem khu di tích Hải Thượng Lãn Ông và nhung hươu Hương Sơn — nên một chuyến lái về phía tây gói trọn cả ba. Loại trái còn lại đáng canh lịch thì chín ở đầu kia của năm: xem bưởi Phúc Trạch. Mua đủ thứ một chỗ thì xem chợ Hà Tĩnh. Era Tourist chỉ xếp lịch ghé vườn khi trái còn trên cây.