The river is the reason everything else here exists. The Quay Son enters Cao Bang from China, runs jade green between limestone peaks and rice fields through the district of Trung Khanh, and then falls across the border as the province's famous waterfall. Most visitors see only the last hundred metres of it. The valley upstream is quieter, prettier in places, and almost entirely unvisited. So what is along it?
Water buffalo work the fields here and appear in every photograph anyone takes, which is a fair sign of how little has changed.
The district is part of the provincial geopark and the geological signage along the road is worth stopping at.
The valley
Limestone towers rise straight out of flat paddy on both banks, and the river winds between them in wide slow bends. It is the classic karst valley landscape of the northern border, and here it comes with water running through it.
The colour is the thing people remember. Limestone gives the river a jade green cast in the dry months that goes brown after heavy rain.
Villages sit on the low ground between the peaks, Tay and Nung, with stilt houses and tiled roofs among the fields.
Two rice crops are grown here, so there is a second, smaller harvest in early summer that almost no visitors time their trip around.
When the fields turn
Rice is harvested around September and October in this valley, which is also when the waterfall still has volume from the summer rains.
That overlap is the single best window for the district: gold fields, green river and a full waterfall in the same few weeks. It is also when accommodation fills.
Several smaller waterfalls and rapids sit along the river upstream of the main falls, and most have no signage or car park at all.
What to do
Drive slowly and stop often. There is no attraction to queue for; the road along the valley is the experience and the best views are between the marked stops.
Cycling works well here because the valley floor is flat, which is rare in this province. Bicycles can be arranged through homestays.
Meals at homestays are arranged rather than ordered from a menu. Say in advance if anyone in the group does not eat meat.
Where to stay
Homestays in the villages near the falls have grown quickly in recent years, and staying in the valley rather than in the provincial capital changes the trip considerably.
It means an early start at the waterfall before the coaches arrive, and an evening in a place that empties completely at four .
Villages here are Tay and Nung rather than Hmong, and the stilt houses, dress and food differ from the stone plateau provinces further west.
The border, again
The river forms part of the international boundary and the whole district is a border area. Carry identification and follow signage.
Do not cross onto sandbars or islands in the river without local guidance. The boundary is not always where a visitor would assume.
Allow a full day for the district rather than treating the falls as a stop. The valley rewards slowness more than the waterfall does.
Cash matters here. Card payment is unreliable outside the larger guesthouses and there are few machines in the district.
How it fits the district
The valley connects Ban Gioc Waterfall and Nguom Ngao Cave, which are the two set pieces, and the district is also where the province's best-known nut is grown — see Trung Khanh chestnuts. For the geological framework that ties the whole province together, see Cao Bang City and the geopark. Era Tourist stays in the valley rather than driving back to the city each night.
Dòng sông là lý do mọi thứ khác ở đây tồn tại. Quây Sơn chảy vào Cao Bằng từ phía Trung Quốc, xanh màu ngọc giữa những chóp đá vôi và ruộng lúa qua huyện Trùng Khánh, rồi đổ xuống ngay trên đường biên thành ngọn thác nổi tiếng của tỉnh. Phần lớn du khách chỉ nhìn thấy một trăm mét cuối cùng của nó. Thung lũng phía thượng nguồn thì vắng hơn, nhiều chỗ đẹp hơn, và gần như không ai ghé. Vậy dọc sông có gì?
Trâu vẫn kéo cày trên ruộng ở đây và xuất hiện trong mọi tấm ảnh người ta chụp, một dấu hiệu khá rõ cho thấy nơi này đổi thay ít tới mức nào.
Huyện này thuộc công viên địa chất của tỉnh và các bảng thuyết minh địa chất dọc đường rất đáng dừng lại đọc.
Thung lũng
Những tháp đá vôi dựng thẳng lên từ ruộng bằng ở cả hai bờ, và dòng sông lượn giữa chúng thành những khúc uốn rộng và chậm. Đó là cảnh quan thung lũng karst kinh điển của vùng biên giới phía bắc, và ở đây nó có thêm một dòng nước chảy qua.
Màu nước là thứ người ta nhớ. Đá vôi cho dòng sông một sắc xanh ngọc vào các tháng khô, rồi ngả nâu sau những trận mưa lớn.
Bản làng nằm trên vùng đất thấp giữa các chóp núi, người Tày và người Nùng, nhà sàn mái ngói xen giữa ruộng.
Ở đây cấy hai vụ, nên còn một vụ gặt thứ hai nhỏ hơn vào đầu hè mà gần như không khách nào canh lịch theo.
Khi ruộng đổi màu
Lúa gặt khoảng tháng chín tháng mười ở thung lũng này, cũng là lúc thác vẫn còn nước từ những cơn mưa mùa hè.
Sự trùng khớp ấy là khoảng thời gian đẹp nhất của huyện: ruộng vàng, sông xanh và thác đầy nước trong cùng vài tuần. Đó cũng là lúc chỗ ở kín chỗ.
Dọc sông phía thượng nguồn thác chính còn nhiều thác nhỏ và ghềnh, phần lớn hoàn toàn không có biển chỉ dẫn hay bãi đỗ xe.
Làm gì ở đây
Hãy lái chậm và dừng nhiều. Không có điểm tham quan nào phải xếp hàng; chính con đường dọc thung lũng là trải nghiệm và những khung cảnh đẹp nhất nằm giữa các điểm dừng có biển.
Đạp xe rất hợp ở đây vì lòng thung lũng bằng phẳng, chuyện hiếm trong tỉnh này. Xe đạp thuê được qua các homestay.
Bữa ăn ở homestay được đặt trước chứ không gọi theo thực đơn. Hãy báo trước nếu trong đoàn có ai không ăn thịt.
Ngủ ở đâu
Homestay trong các bản gần thác đã mọc lên rất nhanh những năm gần đây, và ngủ trong thung lũng thay vì ngủ ở tỉnh lỵ làm đổi hẳn chuyến đi.
Điều đó nghĩa là bạn ra thác từ sớm trước khi xe khách tới, và có một buổi tối ở nơi vắng sạch người từ bốn giờ chiều
Bản ở đây là bản Tày và Nùng chứ không phải Mông, và nhà sàn, trang phục cùng đồ ăn đều khác các tỉnh cao nguyên đá phía tây.
Đường biên, một lần nữa
Dòng sông là một phần đường biên giới quốc gia và cả huyện là khu vực biên giới. Hãy mang giấy tờ tùy thân và làm theo biển chỉ dẫn.
Đừng bước sang các bãi bồi hay cồn nổi giữa sông khi không có người bản địa hướng dẫn. Đường biên không phải lúc nào cũng nằm ở chỗ một người khách mặc định.
Hãy dành trọn một ngày cho huyện này thay vì xem thác là một điểm dừng. Thung lũng hậu đãi sự chậm rãi hơn cả ngọn thác.
Tiền mặt quan trọng ở đây. Thanh toán thẻ không đáng tin ngoài các nhà nghỉ lớn và trong huyện có rất ít cây rút tiền.
Chỗ của nó trong huyện
Thung lũng nối thác Bản Giốc với động Ngườm Ngao, hai điểm nhấn chính, và huyện này cũng là nơi trồng thứ hạt nổi tiếng nhất tỉnh — xem hạt dẻ Trùng Khánh. Muốn nắm khung địa chất buộc cả tỉnh lại với nhau thì xem thành phố Cao Bằng và công viên địa chất. Era Tourist ngủ trong thung lũng chứ không lái về tỉnh lỵ mỗi tối.